ĐỀ VĂN NGHỊ LUẬN SỐ 3: NGHỊ LUẬN VĂN HỌC
Đề bài: Tâm trạng của Thúy Kiều trong đoạn trích " Trao duyên " - Truyện Kiều (Nguyễn Du )

*/ Tìm hiểu đề bài:
- Nội dung: Tâm trạng của Thúy Kiều trong đoạn trích " Trao duyên ".
- Phương thức bài làm:
+ Đây là dạng đề chìm, yêu cầu về phương pháp không rõ nên phải xác định thông qua luận đề.
+ Bàn về một đoạn trích trong một tác phẩm văn chương nhưng không phải phân tích đoạn trích ấy mà đi sâu vào nội dung là tâm trạng của nhân vật cho nên phải kết hợp các thao tác nghị luận để giải quyết vấn đề mà đề bài yêu cầu.
+ Luận đề là ý chính đề đã ra, cần xác định các luận điểm để từ luận điểm đó mà cụ thể giải quyết ý của luận đề, sau đó kết hợp phân tích các ý thơ để minh họa cho lí lẽ trong bài làm.
*/ Dàn ý chi tiết:
A/ Đặt vấn đề:
- Dẫn dắt vấn đề: Cuộc đời Thúy Kiều trong tác phẩm " Truyện Kiều " của Nguyễn Du là một điển hình về những trầm luân, khốn khổ. Nỗi gian truân mà Kiều đã phải trải qua không chỉ là những vất vả về vật chất, thể xác mà còn cả những đau đớn về mặt tinh thần. Ở giai đoạn nào của đời Kiều sau khi quyết định bán mình chuộc cha, ta cũng đều có thể cảm nhận những suy tư, trăn trở của nàng về cuộc sống, về nghĩa tình.
- Trích dẫn vấn đề: Một trong những đoạn trích để lại trong lòng người đọc ấn tượng về tâm trạng phức tạp của nhân vật Thúy Kiều, đó là đoạn trích "Trao duyên".
- Định hướng bài làm: Tìm hiểu về tâm trạng ấy, chúng ta đồng thời sẽ cảm nhận được một đời sống tâm hồn, tình cảm, một nhân cách cao đẹp ở người phụ nữ trong xã hội phong kiến.
B/ Giải quyết vấn đề:
I/ Luận điểm 1: Tâm trạng khi đối thoại cùng Thúy Vân:
1/ Kiều đã rất khó khăn khi mở lời nói chuyện với em về ý định trao duyên:
- Phân tích từ các từ được Nguyễn Du sử dụng trong tác phẩm:
+ " Cậy em, chịu lời " ( Cách nhờ cậy mang thái độ khẩn cầu, van vỉ, bên cạnh đó có cả sự tin tưởng được gởi gắm.
+ " Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa " ( cái lạy với Thúy Vân là cái lạy để Kiều mở đầu câu chuyện, một cái lạy chứa đựng sự khó khăn trong suy nghĩ khi nàng quyết định phải nói ra một điều mà Kiều cảm nhận rõ rằng khó xử cho cả đôi bên.
( Chúng ta cảm nhận được rằng Kiều đã rất hiểu mình hiểu người, rất biết điều khi nghĩ suy về điều mình sẽ tâm tình cùng em gái.
2/ Trình bày cuộc tình của mình với Kim Trọng:
- Kiều đã kể lại với em một cách chân thành về tình cảm của mình với chàng Kim.
- Trao lại những kỉ vật của tình yêu cho Thúy Vân: " Chiếc vành với bức tờ mây, duyên này thì giữ, vật này của chung " ( Trong sự trao gởi đó, chúng ta cảm thấy được sự mâu thuẫn trong nội tâm nhân vật: trao đi vật kỉ niệm để trao niềm tin cho Thúy Vân, nhưng vẫn còn những tiếc nuối trong xót xa khi còn lưu luyến " duyên này thì giữ ".
- Trước khi trao duyên, Kiều đã rất ngại em mình không nhận lời nên đã bằng mọi cách để thuyết phục em, nhưng khi mở được chuyện rồi thì lại không nén được những đợt " sóng lòng " đang trào dâng, bởi vậy ta cảm nhận được trong đoạn trích là một loạt những dự cảm của Kiều về " cái chết ": ( trích dẫn từ đoạn trích ).
( Kiều đau đớn khi phải từ giã với mối tình đầu mới chớm, trong cảm nhận của Kiều lúc đó, trao tình yêu đi cũng đồng nghĩa với việc cuộc sống của mình đã mất đi hoàn toàn ý nghĩa ( người đọc như thấy được hình ảnh Kiều đang rũ xuống trong sức trĩu nặng của đôi vai vì nỗi đau đớn đang phải trải qua.
II/ Luận điểm 2: Tâm trạng khi đối thoại trong tâm tưởng cùng Kim Trọng:
1/ Kiều chìm vào tâm tư đớn đau của riêng mình khi phải bỏ đi tình yêu đầu đời một cách hết sức đột ngột và không thể cưỡng lại.
2/ Trong trạng thái " chìm đi " ấy, Kiều đã gặp gỡ Kim Trọng trong lời đối thoại ai oán:
- " Bây giờ trâm gãy gương tan, kể làm sao xiết muôn vàn ái ân " ( Nhắc lại những kỉ niệm tình yêu trong đêm trăng nguyền ước, hình ảnh trâm gãy gương tan cũng đã thể hiện được cảm giác của Kiều về một sự tan tác, nỗi mất mát khó có thể vớt vát được.
- " Trăm nghìn gởi