Tuần: 9 Ngày soạn:
Tiết: 9 Ngày dạy:
Bài 11: VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT QUA MÀNG SINH CHẤT
I. Mục tiêu: Sau khi học xong bài này, học sinh phải :
1. Kiến thức:- Trình bày được kiểu vận chuyển thụ động và kiểu vận chuyển chủ động.
- Nêu được sự khác biệt giữa vận chuyển thụ động và vận chuyển chủ động.
- Mô tả được các hiện tượng nhập bào và xuất bào.
2. Kĩ năng: Rèn kĩ năng phân tích, so sánh hình, từ đó lĩnh hội 1 số kiến thức bài học.
3. Thái độ: Nhận thức đúng quy luật vận động của vật chất sống cũng tuân theo các quy luật vật lí và hóa học.
II. Chuẩn bị:1. Giáo viên: - Hình 11.1, 11.2 và hình 11.3 SGK Sinh học 10 phóng to.
- Máy chiếu prôjector.
2. Học sinh: Học bài cũ và chuẩn bị bài mới ở nhà.
III. Trọng tâm: Các phương thức vận chuyển các chất qua màng sinh chất.
IV. Tiến trình lên lớp:
1. Ổn định lớp : Kiểm tra sĩ số HS
2. Kiểm tra bài cũ: Nêu cấu trúc và vai trò của màng sinh chất?
3. Bài mới :

Hoạt động của GV
Nội dung ghi bảng

(?) Dựa vào SGK, hãy cho biết có mấy phương thức vận chuyển các chất qua màng tế bào? Đó là các phương thức nào?
GV tiến hành làm thí nghiệm, cho HS quan sát và hỏi:
(?) Khi nhỏ 1 vài giọt dung dịch CuSO4 20% vào ly nước lọc thì có HT gì xảy ra? Giải thích?
GV cho HS lấy ví dụ khác.
GV nêu: Tất cả các hiện tượng vừa nêu gọi là HT vận chuyển thụ động. Trong tế bào cũng có một số chất được vận chuyển theo con đường như vậy.
(?) Hiểu thế nào là sự vận chuyển thụ động các chất qua màng sinh chất?




I. Vận chuyển thụ động :
1. Khái niệm:
sự vận chuyển các chất qua màng mà không tiêu tốn năng lượng.



(?) Sự vận chuyển thụ động tuân theo nguyên lí nào?

2. Nguyên lí :
- Khuếch tán: các chất từ nơi có nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp ( cùng chiều gradien nồng độ): các ion, chất hòa tan có kt nhỏ
-Thẩm thấu: nước tự do đi từ nơi có thế nước cao đến nơi có thế nước thấp
* Lưu ý: +môi trường ưu trương: chất hòa tan đi từ MT vào TB; nước đi từ TB ra MT (hiện tượng co nguyên sinh)
+môi trường nhược trương: ngược lại
- Chất khuếch tán qua màng tế bào là nước -> Thẩm thấu.
- Chất khuếch tán qua màng là chất tan -> Thẩm tích

Tranh H 11. 1 SGK
(?) Sự vận chuyển thụ động các chất tan qua màng tế bào gồm có mấy con đường? Đó là các con đường nào?
(?) Trong 2 con đường vừa nêu, con đường nào không mang tính chọn lọc? Vì sao?
GV chiếu đoạn phim về sự vận chuyển các chất qua lớp photpholipit kép.
3. Các con đường vận chuyển thụ động:
+ Khuếch tán trực tiếp qua lớp photpholipit kép: các chất không phân cực và có kích thước nhỏ như CO2, O2; các phân tử tan trong lipit.
+ Khuếch tán qua kênh prôtêin xuyên màng: các chất phân cực, các ion, chất có kích thước lớn( glucôzơ).

(?) Tốc độ khuếch tán của các chất ra hoặc vào tế bào phụ thuộc vào những yếu tố nào?
GV tiếp tục nêu: Như vậy, dựa vào sự di chuyển các chất tan qua màng tế bào người ta phân làm 3 loại môi trường khác nhau: ưu trương,đẳng trương, nhược trương.
GV đưa câu hỏi thảo luận:
Khi cho tế bào hồng cầu và tế bào thực vật vào dung dịch nước cất hoặc muối ăn đậm đặc thì có thể xảy ra các trường hợp nào?
GV chiếu đoạn phim về sự thay đổi hình dạng của tế bào hồng cầu và thực vật khi đưa vào dung dịch nước cất hoặc muối ăn đậm đặc để HS trả lời câu hỏi.
GV nhấn mạnh:
- Khi nồng độ chất tan ở bên ngoài tb cao hơn bên trong tb thì nước đi từ trong tb ra ngoài tb -> tế bào bị mất nước gây ra HT co nguyên sinh ở tế bào thực vật -> dd ưu trương hơn so với dịch bào gọi là mt ưu trương.
- Khi nồng độ chất tan ở bên ngoài tb bằng nồng độ bên trong tb thì nước không đi vào và đi ra ->