Quan niệm nghệ thuật về con người trong "Chí Phèo' của Nam Cao

(Bài giảng chưa được thẩm định)
Nguồn:
Người gửi: Đỗ Thị Thu Hà (trang riêng)
Ngày gửi: 19h:41' 18-12-2012
Dung lượng: 128.5 KB
Số lượt tải: 325
Số lượt thích: 0 người

MỞ ĐẦU.

Trong dòng chảy vận động của văn học Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945, Nam Cao được đánh giá là một cây bút xuất sắc. Cuộc đời cầm bút tuy không dài nhưng Nam Cao đã lặng lẽ, miệt mài như con ong đi hút mật dâng vị ngọt cho đời, đem đến cho người đọc bao tác phẩm hay, giàu ý nghĩa. Vốn là nhà văn có trách nhiệm và nhận thức sâu sắc về nghiệp cầm bút, Nam Cao luôn tâm niệm “Văn chương không cần đến những người thợ khéo tay làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho. Văn chương chỉ dung nạp những người biết đào sâu, biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi, sáng tạo những gì chưa có”. Trong dòng văn học hiện thực phê phán, Nam Cao là người đến muộn. Tưởng như các mảng màu hiện thực nhức nhối của con người, cuộc đời đã được các nhà văn đi trước khám phá và khai thác hết. Dù thế, đi trên con đường chung của dòng văn học hiện thực nhưng Nam Cao bằng cái tôi đầy ý thức sáng tạo và cái tâm của người cầm bút đã có những khám phá mới mẻ, tạo nên một tiếng nói riêng đầy cá tính khó hòa lẫn. Xã hội cũ xấu xa chính là mảnh đất ươm mầm sáng tạo, cũng là nơi đánh động trong trái tim ông niềm trắc ẩn, tình yêu thương trước những con người bần cùng, chênh vênh trên bờ vực của sự tha hóa nhân cách. Ngòi bút lạnh lùng, đầy triết lí nhưng ngầm ẩn đằng sau một trái tim đầy yêu thương của Nam Cao đã mang đến cho người đọc những trang văn hấp dẫn, giàu giá trị hiện thực và nhân đạo.
Trong gia tài tác phẩm giàu có của Nam Cao, “Chí Phèo” được xem là truyện ngắn xuất sắc bậc nhất. “Truyện ngắn Chí Phèo như một thứ quả lạ của một phong cách đã chín” (Vũ Tuấn Anh). Chí Phèo “lạ” từ cách viết cho đến nội dung thể hiện và quan niệm nghệ thuật về con người của nhà văn. Không còn là hình ảnh người nông dân thuần nhất tính cách như chị Dậu, anh Pha, “Chí Phèo” của Nam Cao mở ra sâu thẳm những cái nhìn khác nhau về con người. Có lẽ vì những khám phá mới mẻ, đầy sáng tạo mà tác phẩm Nam Cao vẫn là “cả một gia tài lồ lộ mời mọc, cả một dòng đời cuộn chảy với những bi kịch ngổn ngang với bao số phận chìm nổi” (Đoàn Lê) hấp dẫn bao thế hệ bạn đọc.
Tìm hiểu “Quan niệm nghệ thuật về con người của Nam Cao qua truyện ngắn Chí Phèo”, người viết mong muốn có những hiểu biết sâu sắc hơn về một phương diện thi pháp trong nghệ thuật viết truyện để thấy rõ hơn tài năng, phong cách của nhà văn.

NỘI DUNG

Khái niệm quan niệm nghệ thuật về con người.
Mácxim Gorki từng nói “Văn học là nhân học”. Nhà thơ Tố Hữu cũng từng quan niệm “Con người là điểm xuất phát cũng là đích hướng đến của văn học”. Có thể nói, con người là tinh hoa của cuộc sống luôn được văn học hướng đến khám phá và thể hiện. Trong bức tranh đa sắc màu của cuộc sống và văn chương, con người chính là trung tâm của sự phản ánh và thể hiện. Viết về con người, mỗi nhà văn có một quan niệm nghệ thuật khác nhau. Thế giới nhân vật trong tác phẩm chính là sự thể hiện rõ nhất quan niệm nghệ thuật về con người. Đó là những nhân vật mang tính quan niệm. Bao giờ, một nhân vật là “con đẻ” của nhà văn cũng thể hiện quan niệm nghệ thuật về con người của nhà văn ấy. Quan niệm nghệ thuật về con người là một phương diện thi pháp của tác phẩm.
Trong “Dẫn luận thi pháp học”, Trần Đình Sử cho rằng “Quan niệm nghệ thuật về con người là sự lý giải, cắt nghĩa, sự cảm thấy con người đã được hóa thân thành các nguyên tắc, phương tiện, biện pháp thể hiện con người trong văn học, tạo nên giá trị nghệ thuật và thẩm mĩ cho các hình tượng nhân vật trong đó”. Là một phương diện quan trọng của thi pháp học, quan niệm nghệ thuật về con người không chỉ bộc lộ nghệ thuật thể hiện nhân vật trong tác phẩm mà còn phản ánh chiều sâu cách cảm, cách nghĩ của nhà văn về con người, về cuộc đời. Do đó, nó là một trong những yếu tố cơ bản, then chốt của một chỉnh thể nghệ thuật chi phối các phương diện nghệ thuật khác của thi pháp và góp phần tạo nên tính độc đáo trong cách thể hiện của tác phẩm. Vì vậy, thông qua quan niệm nghệ thuật về con người của nhà văn, ta có thể hình dung đầy đủ tư tưởng nghệ thuật cũng như dấu ấn sáng tạo của nhà văn ấy. Tìm hiểu quan niệm nghệ thuật về con người là con đường dẫn ta khám phá giá trị tác phẩm, khám phá cá